Dossier V · tło opowiadania „Trzej z George One”
Poznaj opowiadanie „Trzej z George One”
Pod koniec grudnia 1946 roku łódź latająca z Grupy Wschodniej Operation Highjump nie wróciła z lotu nad wybrzeżem Antarktydy. Historia jej załogi to opowieść o białej ciemności, czekaniu i o tym, jak w akcji ratunkowej rodzi się obraz zdarzeń.
George One był jednym z wodnosamolotów, które w czasie Operation Highjump fotografowały nieznane wybrzeża kontynentu. 30 grudnia 1946 roku rozbił się podczas lotu rozpoznawczego. Z dziewięciu ludzi na pokładzie sześciu przeżyło i po blisko dwóch tygodniach zostało uratowanych; trzech zginęło. To dossier opisuje samolot, okręt, z którego startował, przebieg poszukiwań i to, jak o tych wydarzeniach informowano.
Task Force 68, dowodzona operacyjnie przez kontradmirała Richarda H. Cruzena, miała trzy główne zespoły. Grupa Wschodnia, oznaczona jako TG 68.3, opierała się na tendrze wodnosamolotów USS Pine Island. Jej zadaniem było okrążanie kontynentu od strony Pacyfiku i wysyłanie samolotów na loty fotograficzne nad wybrzeżem, które wcześniej znano tylko fragmentarycznie.
Tender przenosił łodzie latające, opuszczał je dźwigiem na wodę i podnosił po locie. Kryptonimy samolotów pochodziły od alfabetu fonetycznego: maszyny Grupy Wschodniej nazywano George, a Grupy Zachodniej — Baker, o czym piszemy w dossier VI. O całej operacji opowiada dossier I.
PBM Mariner, budowany przez firmę Glenn L. Martin, był dwusilnikową łodzią latającą używaną przez marynarkę w czasie wojny do patroli nad oceanem. Wersja PBM-5 miała duży zasięg i kadłub zdolny do startu z wody, co czyniło ją przydatną tam, gdzie nie było lotnisk. Nad Antarktydą jej zaletą był zasięg, a słabością — konieczność powrotu na otwartą wodę przy krawędzi paku lodowego.
Samoloty nie były przystosowane do lądowania na lodzie. Załoga, która musiała przymusowo przyziemić w głębi lądu, mogła liczyć wyłącznie na wyposażenie awaryjne i na to, że ktoś ją odnajdzie.
W latach powojennych Marinery były już dobrze znanymi maszynami, ale warunki antarktyczne stawiały je przed nowymi wyzwaniami: oblodzenie, bardzo niskie temperatury przy obsłudze na wodzie i długie loty nad terenem bez żadnego lotniska zapasowego. Fotografie PBM-5 z tamtych lat pokazują typ samolotu, a nie konkretną maszynę z tej katastrofy.
Tego dnia George One wystartował z wody przy USS Pine Island na lot w kierunku lądu. Na pokładzie było dziewięciu ludzi, w tym kapitan Henry Howard, dowódca tendra, który leciał jako obserwator. Nad lądem samolot wszedł w warunki nazywane białą ciemnością: chmury i śnieg zlewają się w jedno, znika horyzont, a pilot traci możliwość oceny wysokości nad powierzchnią.
W takich warunkach samolot uderzył w stok lodowy i eksplodował. Zginęli chorąży Maxwell Lopez oraz podoficerowie Frederick Williams i Wendell Hendersin. Sześciu pozostałych, część z ciężkimi obrażeniami i oparzeniami, schroniło się we fragmentach kadłuba.
Utrata kontaktu z samolotem uruchomiła poszukiwania, ale przez wiele dni pogoda uniemożliwiała loty. Ocalali nie mieli działającego radia nadawczego, które pozwoliłoby wskazać pozycję. Przetrwali dzięki zapasom z samolotu, prowizorycznym schronieniom i wzajemnej opiece.
W pierwszej połowie stycznia 1947 roku załoga innego samolotu Grupy Wschodniej dostrzegła rozbitków. Pobliski akwen wolnej wody pozwolił wodnosamolotowi wodować; ocaleni musieli przejść do niego pieszo po lodzie. Ciał trzech zabitych nie udało się wówczas zabrać i pozostały na miejscu katastrofy, co do dziś jest przedmiotem starań rodzin i weteranów.
Akcja ratunkowa wymagała współpracy okrętu, kolejnych załóg lotniczych i operatorów radiowych, którzy przekazywali informacje między samolotami, tendrem i dowództwem. Każdy dzień złej pogody oznaczał dla ocalałych kolejną noc na lodzie, a dla poszukujących — ryzyko utraty następnego samolotu w tych samych warunkach.
W opowieściach o akcjach ratunkowych często powraca to samo zjawisko: pierwsze meldunki podają inną liczbę ludzi niż późniejsze. Obserwator z samolotu liczy sylwetki widoczne na śniegu z dużej wysokości, w ruchu i w złym świetle. Ktoś może leżeć w schronieniu, ktoś stać za wrakiem. Następny meldunek, oparty na bliższej obserwacji lub rozmowie, koryguje pierwszy.
Dlatego zapis „najpierw pięciu, potem sześciu” warto czytać jako kolejne ogniwa jednego łańcucha informacji, a nie jako dwie konkurencyjne wersje. Każdy komunikat mówi przede wszystkim o tym, co jego autor wiedział w danej chwili. Podobny problem — różnicę między pierwszą depeszą a jej późniejszym opracowaniem — omawia dossier IV.
Historię George One znamy z raportów marynarki, relacji ocalałych, korespondencji prasowej z wyprawy i późniejszych opracowań historycznych, w tym książki Lisle’a A. Rose’a o Operation Highjump. Relacje różnią się szczegółami, co przy zdarzeniu przeżytym w szoku, zimnie i przy ciężkich obrażeniach jest naturalne.
Katastrofa była najtragiczniejszym wydarzeniem całej operacji i przypomina, że wielkie liczby — okręty, samoloty, tysiące ludzi — składały się z małych załóg wykonujących ryzykowną pracę. Rolę Byrda w Highjump opisuje biografia.